|
Yazar Administrator
|
|
Simetrik Çözüm Tekniği
Çoğu zaman yaptığımız işlemler o kadar otomatik biçimde olur ki kestirmeden
sonuca ulaşabiliriz. Buna eski eğitimciler problem çözme melekesi demişler.
Öğrencilerimizin soru çözme yeteneklerini nasıl geliştirebiliriz diye
düşündüğümüz bir anda aklımıza gelen bu yöntem güzel neticeler vereceğe
benziyor.
Biz eğitimciler
kullandığımız her yolu analiz ederek öğrencilerimize ışık tutmaya devam
edeceğiz. Tüm meslektaşlarımı bu melekelerini sorgulaması ve hepimize ışık
olmaları dileğiyle...
Simetrik çözüm
metodu diğer projelerle birlikte düşünüldüğünde bir olimpiyat sorusu yazmak ve
çözüm üretmek şimdiye kadar hiç bu kadar kolay olmamıştı diye düşüneceksiniz.
Aşağıdaki örnekleri kağıda çizerek adım adım söylenen işlemleri yapmanızı
tavsiye ediyoruz.
|
Geometri Asistanı ile Cevabının 30 derece olduğunu
bulabileceğiniz aşağıdaki soruya sentetik çözüm üreteceğiz.

| |
Çözüm için 1. Aşama: Şekli anlamak.

Şekilde bilinmeyen diğer açıları buluruz ve
BAC üçgeninin ikizkenar üçgen olduğunu fark ederiz. Bu tür sorularda genelde
çözüme götüren yolun eşkenar üçgen yerleştirme olduğunu diğer projelerden
biliyoruz. O halde bir eşkenar üçgen yerleştirmeyi düşünelim. Şekilde değişik
yerlerde eşkenar üçgen oluşturmak mümkün ben aşağıdaki gibi bir eşkenar üçgen
yerleştiriyorum.

Şekilde mABE=30 olduğunu bildiğim için Bu açıyı 60 dereceye tamamlayacak
biçimde şekildeki gibi bir eşkenar üçgen yerleştirerek nasıl bir durum
olacağına bakıyorum. Açıları yerleştirdiğimde K, D ve C noktalarının doğrusal
olduğunu fark ediyorum.
(mCDE + mBDE + mKDB = 180) Diğer taraftan IAKI=IAEI=IKEI=IECI=IEFI eşitlikler
karşıma çıkıyor. Bu aşamadan sonra açıları 50,50,80 olan ABC üçgeni içinde
mBAE=30 derece olacak şekilde [AE] doğru parçası verilmiş olsa diğer tüm
açıları kolayca yerleştirebileceğimiz anlaşılıyor. mBAE=30 olduğunu
verilmediği için sorudaki üçgende bu yaptıklarımızı uygulamak karışıklığa yol
acacak. Bunu gerçekleştirmek için ABC üçgenin simetriğini alarak aynı
işlemleri simetriğine uyguluyorum. Yalnız ilk örneğimiz olduğu için biraz
daha ayrıntılı açıklama yapmaya çalışacağım.
(Siz değişik bir kenara göre simetri alabilirsiniz. Kullandığımız kenar ve
açılardan dolayı ben örneğimiz de ABC üçgenin [BC] kenarına göre
simetriğinin en uygun tercih olduğunu düşünüyorum.)
| |
ABC üçgenin [BC] kenarına göre simetriği: Örnek 1 üzerinde
düşünelim

Oluşturduğum
simetride biraz önce yerleştirdiğim biçimde şekli tamamladım. Şimdi bunu
sorunun çözümünde nasıl kullanabilirim? Nasıl bir izah tarzı geliştirebilirim
diye düşünmeye başlamalıyım. Bunu yaparken artık cevabı bilmediğimizi unutmayalım.

Çözüme izah yapmaya çalışalım.
1. Adım: Soruyu çizdikten
sonra ICEI=IELI olacak şekildeki gibi CEL ikizkenar üçgenini çizelim.
2. Adım: mBCK=20 derece ICEI=IEKI olacak şekilde KEC ikizkenar
üçgenini oluşturuyorum.
3. Adım: Bu durumda mLEK=60 ve IELI=IEKI olduğundan EKL eşkenar üçgeni
meydana geliyor.
4. Adım: EKL eşkenar üçgeninde [LM] açıortayını çiziyorum. (Fakat [LM]
açıortayının B noktasından geçeceğini henüz bilmiyoruz)
5. Adım: CK ile biraz önce çizdiğimiz açıortay M noktasında kesişsin.
Bu durumda EMK ikizkenar üçgeni elde edilir. Şimdi tek sorunumuz [LM nin B
noktasından geçeceğine izah bulmak.

6. Adım: DCE ile MCE eş üçgenler olduğundan IDEI=IEMI dir. [EN] ve
[MH] dikmeleri çizilirse EHM ve END dik üçgenlerinin eş üçgenler olduğu
görülür.

7. Adım: [BH] çizilirse BNE ile BHE üçgenleri KAK teoremine göre
eş olurlar. Buna göre mNBE=mEBH=50 ve mBHE=90 olduğu bulunur. O halde [LM, B
noktasından geçmektedir.
8. Adım: Şimdiye kadar bulduğumuz bilgilere dayanarak AKA eşlik
teoremine göre ABC ile LBC üçgenlerinin eş üçgenler olduğunu söyleyebiliriz.
Diğer yandan da AEC ile LEC eş olduklarından LEB ile AEB üçgenleri de eş
demektir.
O halde mBAE=mBLE=30 derece bulunur. Buraya kadar en çok kullanılan
bilgilerle izah için biraz uzun sürdü daha kısa şekilde bu adımları izah
etmek mümkün bunu sizler yapabilirsiniz.
| |
Çözümün Final
Adımı:
Şimdiye kadar yaptığınız çözümde fazlalık olduğuna inandığınız bilgilere hiç
değinmeden çözümü en sade şekilde ifade etmek kaldı. Bunu değişik biçimlerde
yapabilirsiniz. Bu adımı size bırakıyorum. Bunun yerine aşağıdaki basit örneklerle
simetri metodunu anlamaya çalışalım.
|
Simetrik Çözüm
Tekniği Alıştırmaları
Bir noktadan bir
kenara dikme, kenarortay... vb yardımcı çizgilerle soruyu kolayca
çözebilmekteyiz bazen soruda verilen bilgilerden dolayı çizmek istediğiniz
yardımcı çizgiler eksik bilgilerle zaten çizilmiştir ve sıkıntı vermektedir.
İşte böyle durumlarda da simetri çözüm tekniği yardımımıza yetişir.
|
Cevabını bildiğimiz basit bir soru oluşturalım.

Soru:

IABI=IDCI, mB=20, mC=10 derece olduğuna göre mADB=?
| |
1. yol:

Açıklama:
mACK=10, mAKC=20 olacak şekilde bir K noktası alalım. ABC ile AKC üçgenleri
AKA teoremine göre eştir. (ABC üçgenin AC doğrusuna göre simetriğini almış
olduk) Yani IAKI=IABI, IKCI=IBCI olur.
KC üzerinde IKAI=IALI olacak şekilde bir L noktası alalım. mALK=20, mCAL=10
derece olur. Bu durumda IABI=IDCI=IAKI=IALI=ILCI olduğunu görmüş oluruz.
Amacımız IADI=IALI eşitliğini göstermek. D ve L noktaları birleştirildiğinde
DLC ikizkenar üçgeninde CA açıortay olacağından [DL] kenarının kenarortayı ve
yüksekliği durumunda olacaktır. Bu durumda da LAD üçgeni için AC, [DL]
kenarının hem yüksekliği hemde kenarortayı olacağından ikizkenar olduğu
görülecektir. IALI=IADI elde edilecektir. ALCD eşkenar dörtgen olacağından
mADB=20 bulunacaktır.
| |
2. Yol:Örnek 1 üzerinde düşünelim

3.
Yol:

Çözüm için gerekli
açıklamaları kendiniz yapmaya çalışınız. Bunların yerine daha karışık bir
yapıda olan aşağıdaki soruyu izah edeyim.
| |
| |
Örneğimizi
biraz daha zorlaştıralım ve sorudan soru üretmek tekniğini biliyorduk şimdi
de çözümden çözüm üretmek için simetri metodunu nasıl kullandığımızı
görmenizi istiyoruz.

İnan teoremi veya Geometri asistanı ile cevabı x=10 olduğunu kolayca
buluyorum. Daha önceki örnekte de olduğu gibi ilk aşama olarak soruyu
inceleyip anlamaya çalışmamız gerekecek. (Simetri çözüm metodu alışkanlık kazandığımızda
cevabı bilmeden de çözüm tekniği olarak kullanılabileceğine inanıyorum.)
Örneğimizdeki soruyu, olimpiyat soru tipleriyle ilgilenenlerin yabancı
olmadıkları hatta öss düzeyinde kitaplarda bile yayınlanacak kadar meşhur ve
çok eski bir soruyu simetri metodunun anlaşılabilmesi için seçtim. (Sorunun
orijinali mACD=mDCB=mABD=10, mDBC=20 verilip mBAD=?)
| |
1. Aşama: Soruda verilen şeklin incelenmesi: IAKI=IKDI=IDBI=IBKI
olduğu görülüyor.
 | |
2. Aşama: Simetri yöntemiyle sorunun çözümü:

Açıklama: (ABC üçgenin [BC]
kenarına göre simetriği alınarak elde edilmiş bir çözüm olduğu açıktır)
1. Adım:
. mBCK=20, mCBL=30 olacak şekilde LBC üçgenini oluşturalım. LBC üçgeni ile
ABC üçgeni AKA teoremi gereği eş üçgenlerdir. Buradan, IABI=IBLI, IACI=ICLI
olur.
2. Adım: Şekildeki gibi IBCI=ICKI olacak şekilde BCK ikizkenar üçgenine
tamamlayalım.
3. Adım: BCK ikizkenar üçgenin [CH] yüksekliğini çizelim.
4. Adım: [BK] kenarını kenar kabul eden MBK eşkenar üçgeni oluşturalım ve
şekildeki gibi açıları hesaplayalım.
** Eğer 1. Aşamayı yaparak buraya kadar gelinmişse bu adımda sorulan x
açısının 10 derece olduğu hemen söylenebilir. Eğer 1. aşama hiç yapılmadan
buraya kadar gelinmişse bir iki adım daha ilerlemek uygun olur.
5. Adım: Buraya kadar elde edilen bilgilerden ABD ile BLM üçgenleri AKA
teoremine göre eş olur.
6. Adım: ADC ile LMC üçgenleri AKA teo. gereği eş olurlar ki buradan x=10
olduğu bulunur.
Simetri Çözüm Tekniğine Hasip
Yılmazoğlu Hocamızdan örnekler

|
Zihin 12 nin simetrik çözüm tekniği
kullanılarak cevabının bulunması

Olimpiyat düzeyinde
soru yazmak ve çözmek hiç bu kadar kolay olmamıştı. Eyüp Kamil YEŞİLYURT
Şubat-2003
www.tmoz.info
|